Anableddau Iechyd A Chorfforol

Trosolwg a negeseuon allweddol

Ni fydd cyfran sylweddol o’r bobl yn y grŵp oedran hwn yn cael gofal a chymorth yn uniongyrchol i ddiwallu anghenion penodol. Fodd bynnag, byddant yn cael budd o wybodaeth a rhaglenni cyffredinol ym maes iechyd y cyhoedd sydd â’r nod o hybu ffyrdd iach o fyw a lleihau risgiau i’w hiechyd a achosir gan ffactorau fel smygu a gordewdra. Yn fwy cyffredinol, bydd oedolion yng Nghymru hefyd yn cael budd o ddulliau cyfun ar draws sectorau ac mewn cymunedau i wella llesiant cymdeithasol, economaidd a diwylliannol Cymru mewn ymateb i Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015.

Lle mae gan bobl yn yr ystod oedran hwn anghenion penodol oherwydd anabledd corfforol neu gyflyrau iechyd cronig, mae’n bosibl y bydd angen gofal a chymorth cymesur, ymatebol sy’n canolbwyntio ar yr unigolyn i’w helpu i gyflawni canlyniadau personol cadarnhaol ac i fyw mor annibynnol ag sy’n bosibl.

Gall amrywiaeth o ‘ffactorau cyflymu’ yn amgylcheddau pobl ei gwneud yn fwy tebygol y byddant yn datblygu cyflwr iechyd parhaus, neu waethygu effeithiau cyflyrau sy’n bodoli eisoes, ac y dylid cymryd camau lliniaru yn eu herbyn. Mae’r rhain yn cynnwys diweithdra, cyflogau isel ac amodau tai gwael.

Dylai gwaith effeithiol i hybu iechyd y cyhoedd, gofal a chymorth targededig i’r rheiny sydd ag anghenion penodol a chymorth mwy cyffredinol i bobl sydd mewn perygl arbennig gyfuno i sicrhau’r ansawdd bywyd gorau posibl i bobl a’u cyfranogiad yn eu cymunedau.

Bydd cynorthwyo pobl i fyw bywydau iach ac egnïol yn lleihau eu hanghenion am ofal a chymorth ac yn arwain at well canlyniadau i unigolion a chymunedau. Rhaid i gyfraniad gwasanaethau gofal a chymorth gael ei gydategu gan amrywiaeth o ddulliau cydweithredol i wella llesiant cymdeithasol, economaidd, amgylcheddol a diwylliannol pobl.

Mae rôl bwysig gan Iechyd y Cyhoedd wrth roi gwybodaeth a chyngor cyffredinol i’r boblogaeth am ddewisiadau iach mewn bywyd a chymorth mewn meysydd fel diet a rhoi’r gorau i smygu. Mae angen i hyn ddechrau yn y blynyddoedd cynnar ond dylid ei gynnal lle bo modd ar draws yr holl grwpiau oedran.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Demograffeg a thueddiadau

  • Mae 1,010 o oedolion yn cael Budd-dal Analluogrwydd neu Lwfans Anabledd Difrifol, sef 10.3% o gyfanswm Cymru
  • Mae gan 16,740 o oedolion hawl i gael Lwfans Byw i’r Anabl neu Daliad Annibyniaeth Personol, sef 12% o ffigur Cymru gyfan

Demograffeg a thueddiadau

  • Ar hyn o bryd mae 219,606 o bobl rhwng 18 a 64 oed yng ngorllewin Cymru, sef oddeutu 70% o’r boblogaeth oedolion ar draws y rhanbarth. Mae’r ganran ychydig yn is yn Sir Benfro, sef 68% a’r canrannau yn Sir Gaerfyrddin a Cheredigion yw 70% a 71%, yn y drefn honno.
  • O’r oedolion hynny rhwng 18 a 64 oed, mae 1,679 wedi’u cofrestru ag anabledd corfforol ac mae 1,744 o rai eraill wedi’u cofrestru ag anableddau corfforol a synhwyraidd. Gyda’i gilydd maent oddeutu 1.1% o’r holl boblogaeth 18-64 oed, sy’n gyson yn fras â chyfartaledd Cymru, sef 1.02%
  • Nid oes gan 3.14% o’r bobl rhwng 18 a 64 oed wres canolog (1.97% yn Sir Gaerfyrddin, 3.47% yn Sir Benfro a 5.5% yng Ngheredigion), o gymharu â chyfartaledd Cymru, sef 1.84%
  • Ymysg y bobl sy’n byw gyda chyflyrau iechyd difrifol, mae 9,480 yn cael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (sef 0.4% o’r boblogaeth 18+ yng Nghymru). (Daffodil Cymru)
  • Mae cyflwr niwrolegol gan 25% o bobl rhwng 16 a 64 oed sydd ag anabledd cronig
  • Mae cyflwr niwrolegol gan 33% o bobl anabl sy’n byw mewn gofal preswyl
  • Problem niwrolegol yw’r rheswm dros 10% o’r ymweliadau ag Adrannau Damweiniau ac Achosion Brys a 19% o’r derbyniadau i ysbytai
  • Symptomau niwrolegol yw’r rheswm dros 7% o’r ymgynghoriadau â meddyg teulu
  • Tua 130 o bobl a dderbyniwyd i’r ysbyty gydag anaf i’r pen bob blwyddyn. O’r rhain, ar gyfartaledd mae angen i 30 o bobl bob blwyddyn gael eu derbyn i ganolfan ranbarthol oherwydd arwyddocâd yr anaf. Hefyd, mae 10 o bobl â niwed anocsig i’r ymennydd bob blwyddyn yn ardal Bwrdd Hywel Dda
  • Tua 710 o bobl yn byw gyda pharlys yr ymennydd. I lawer mae hyn yn golygu nid yn unig anabledd corfforol ond hefyd anabledd dysgu, a gall arwain at anghenion sylweddol o ran gofal

Mae’r tablau canlynol yn rhoi rhagor o fanylion am ffactorau sy’n ymwneud â ffordd o fyw sy’n gysylltiedig ag iechyd yn y boblogaeth 18+ o'r Arolwg Iechyd Cymru:

Y ddarpariaeth gofal a chymorth bresennol

Mae amrywiaeth o wasanaethau a chymorth ar gael i oedolion i’w helpu i fyw bywydau iach a bodlon; er bod llawer iawn o gyfrifoldeb am hyn ar yr unigolyn ac mae cyfrifoldeb am wasanaethau a chymorth yn ymestyn ymhell y tu hwnt i feysydd iechyd a gofal cymdeithasol.
Mae’r gwasanaethau cyffredinol sydd ar gael i hybu hunan-ofal a llesiant yn cynnwys:
  • Gwasanaethau ac amwynderau cyffredinol yn y gymuned
  • Gwasanaethau atal ac ymyrraeth gynnar gan gynnwys gwybodaeth, cyngor a chymorth
  • Darpariaeth y trydydd sector gan gynnwys amrywiaeth fawr o gyfleusterau sy’n cynnwys trafnidiaeth, gweithgareddau cymdeithasol, cymorth yn y cartref gyda gorchwylion domestig megis rheoli materion ariannol, garddio a glanhau, a gwahanol grwpiau cymorth targededig megis cymorth i ofalwyr; a
  • Gwasanaethau hamdden, y gellir eu defnyddio lle bo’n briodol trwy’r Cynllun Cenedlaethol Atgyfeirio Cleifion i Wneud Ymarfer Corff (NERS) sy’n bodoli ar draws y rhanbarth.

I’r rheiny sydd â chyflyrau cronig a hirdymor ac anableddau corfforol, darperir amrywiaeth o wasanaethau:
  • Rheoli cyflyrau cronig trwy nyrsys ardal ac arbenigol
  • Cymorth gan wasanaethau cymdeithasol mewn lleoliadau preswyl ac yn y gymuned
  • Cymorth yn y gymuned i leihau risg gwaethygu a hybu annibyniaeth
  • Cymorth lefel uchel trwy ddarparu technoleg gynorthwyol, cyfarpar, addasiadau, taliadau uniongyrchol a gofal cartref; a
  • Gwasanaethau eiriolaeth i helpu pobl i wneud penderfyniadau gwybodus am sut y gellir diwallu eu hanghenion ac i gynorthwyo ag annibyniaeth neu ei gwella.

Bylchau a meysydd i’w gwella

Er y rhagwelir y bydd gostyngiad yn nifer y bobl yn y grŵp thematig hwn yn y tymor canolig, a bod nifer y bobl sydd ag anghenion penodol o ran gofal a chymorth yn fach, mae’n hanfodol i ddarpariaeth briodol fodoli er mwyn hybu llesiant ac annibyniaeth ac atal cynyddu’r angen. Mae’r bylchau a meysydd i’w gwella canlynol wedi’u canfod a chânt eu nodi isod yn erbyn egwyddorion craidd y Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant:
 
  • Datblygu mynediad priodol at ystod o wybodaeth, cyngor a chymorth yn cynnwys Dewis Cymru ac Infoengine, a gwasanaethau eiriolaeth perthnasol i anghenion iechyd a gofal cymdeithasol ar bob cyfnod o fywyd
  • Datblygu gwasanaethau rhanbarthol cyson, integredig, sy’n hygyrch ac yn ymateb i anghenion y boblogaeth
  • Gwneud yn well o ran adnabod, trin a rheoli cyflyrau y mae modd eu hatal a chyflyrau cronig yn cynnwys diabetes, clefyd y galon ac anhwylderau anadlol, i wella lles tymor hir a lleihau cymhlethdodau
  • Sicrhau bod ymyriadau a llwybrau effeithiol er mwyn atal, trin a rheoli gordewdra a gordewdra mewn plentyndod ar gael fel mater o drefn, a’u bod yn cael eu gweithredu’n systematig
  • Gwneud yn well o ran adnabod a thrin ffactorau risg yn gysylltiedig ag anghydraddoldeb iechyd
  • Cryfhau’r trefniadau pontio rhwng y gwasanaethau plant a phobl ifanc a’r gwasanaethau oedolion
  • Datblygu gwasanaethau seiliedig yn y gymuned, dan arweiniad defnyddwyr, wedi’u cydgynhyrchu, sy’n hyrwyddo annibyniaeth ac yn helpu pobl i fod yn gryfach ac i reoli’u cyflyrau eu hunain
  • Cynyddu’r defnydd o dechnoleg gynorthwyol, megis teleofal, i drawsnewid gofal cartref a gwasanaethau byw â chymorth
  • Gwella’r hyblygrwydd i gyflenwi darpariaeth ‘camu i fyny’ a ‘chamu i lawr’ mewn ymateb i newidiadau mewn anghenion